Thành công làm gì nếu không có hạnh phúc?


Ông là một luật sư tư vấn cho nhiều công ty tên tuổi và được nhiều doanh nhân trong cũng như ngoài nước nhắc đến với sự kính trọng. Gặp ông lần đầu tiên trong buổi họp cuối năm của một doanh nghiệp, tôi không khỏi giật mình: Ông đó sao ? Một tên tuổi nổi tiếng trong giới luật sư, tác giả của những bài báo về kinh tế lẫn xã hội rất sâu sắc, dí dỏm, lại chỉ cao khoảng…1,5m vì cái bướu đè nặng sau lưng. Nhưng đáp trả sự bối rối của tôi là một thái độ tự nhiên và rất tự tin của ông. Thân thiện, dễ mến – là ấn tượng đầu tiên tôi nhận thấy ở ông, và càng nói chuyện nhiều với ông, tôi càng hiểu ra, vì sao ông hay đề cao tính nhân văn trong các doanh nghiệp đến thế…Ông tên Nguyễn Ngọc Bích, luật sư tại văn phòng luật DC Law tại TP. Hồ Chi Minh.

Nghe nói cuộc đời ông có một đoạn rất thú vị ?

Năm 1972, sau khi đã học xong cử nhân Luật ở Saigon, tôi được học bổng sang Mỹ học thạc sĩ luật tại đại học Harvard. Đầu năm 1974, tôi là luật sư tập sự trong văn phòng của bà Tăng Thị Thành Trai và ông Tạ Văn Tài, tổ chức theo kiểu Mỹ và chuyên tư vấn cho các công ty dầu khí hoạt động tại Miền Nam. Năm 1975, văn phòng đóng cửa, mọi người ra đi. Tôi quyết định ở lại vì nghĩ chế độ mới tốt hơn chế độ cũ, và khi đã ở nước ngoài rồi thì dễ nẩy sinh lòng yêu nước. Tôi vào làm việc ở Tổng cục Dầu hoả và Khoáng sản được nửa tháng thì giải phóng. Tháng 4/1976, tôi bị đi học tập cải tạo vì trong lý lịch khai đã học ở Harvard và trước đó có làm cho Mỹ. Lý lịch ấy khiến tôi bị nghi ngờ là nhân viên CIA. 12 năm tròn học tập ở Chí Hoà và Bình Long (Sông Bé). Thoạt đầu, không biết ngày về, chẳng thấy tương lai, tôi chỉ hồi tưởng lại quá khứ và lương tâm tự nhiên phán xét những việc mình đã làm; nhờ đó, tôi khám phá ra một bí mật về đạo đức. Nếu bạn vì yêu mà đã không phản ứng lại khi bị người tình gây đau khổ; sau này khi bị rơi vào hòan cảnh cùng cực mà nhớ lại chuyện kia thì cảm xúc đau đớn – xin nhấn mạnh cảm xúc – sẽ tái hiện nguyên xi trên thân thể mình và nó làm ta thấy hoàn cảnh khó chịu mình đang chịu trở thành không đến nỗi nào. “Phúc cho kẻ chịu khóc lóc, vì sẽ được an ủi” Thánh kinh nói thế. Nhờ vậy mình không còn bị vướng bận về hoàn cảnh nữa, đầu óc mới sáng suốt để biết nên làm gì trong hòan cảnh ấy. Và tôi đã nghĩ: “Số phận đã đưa tôi vào đây, vậy tôi phải lấy lại được cái gì từ nó.” Trong trại cải tạo có nhiều sách báo và được khuyến khích học tập; tôi lợi dụng những phương tiện ấy cùng với thời gian “suốt năm nhàn như ba ngày Tết” (thời kỳ chưa đi lao động) để học về các chế độ chính trị, về con người trong hòan cảnh không danh, không lợi, và về chính mình. Năm 1988, tôi được về, hơn 40 tuổi mà suy nghĩ đã già dặn như người 70. Đó là một khoảng thời gian hữu ích. Tôi cũng không ân hận gì về quyết định ở lại của mình, vì khi ấy tôi còn mẹ và em phải chăm lo và tôi đã không chạy đi, bỏ rơi họ.

Có lúc nào ông thấy hối hận vì mình đã khai lý lịch quá trung thực?

Không, người đã nói dối thì 10 năm sau thế nào cũng sẽ bị bể. Còn tôi nói thật thì 10 năm sau vẫn thế thôi. Nếu bạn hay nói dối, bạn sẽ nghĩ ai cũng dối như bạn; bạn mất đi sự hồn nhiên, rơi vào trạng thái nghi ngờ người khác, và sẽ đoán sai ý định của người khác.

Vì sao ông không ra nước ngoài sau khi học tập cải tạo xong ?

Lúc đó, tôi có hai chọn lựa : một là đi, hai là ở. Tâm trạng tôi rất lưỡng lự. Đi thì tôi không ham, nhưng ở lại tôi cũng không chắc. May lúc đó là thời mới mở cửa, xã hội rất cần những người hiểu biết về kinh tế thị trường. Cái “nhãn” Harvard đã hại tôi xưa, bây giờ giúp tôi! Hai tháng sau khi về nhà, công ty Bình Tiên thuê tôi phụ trách pháp lý. Sau đó, tôi gia nhập nhóm ông Nguyễn Xuân Oánh, rồi Nhóm Thứ Sáu …đi giảng về kinh tế thị trường ở nhiều cơ quan và nhiều tỉnh. Đầu năm 1989, ông thày dạy tôi ở Harvard sang Việt Nam, tôi hỏi ý kiến ông, ông khuyên tôi nên ở lại, vì luật lệ ở Việt Nam rồi cũng sẽ phát triển như Trung Quốc và sẽ rất cần những người như tôi. Tôi ở lại, không băn khoăn gì nữa! Tôi lập gia đình vì trước đó đã được người cháu giới thiệu cho một cô giáo dạy mầm non. Tôi rút kinh nghiệm từ những ngày học tập, một người vợ đẹp chưa chắc đã đảm, muốn vợ đảm thì đừng đòi đẹp. Điều quan trọng nhất là vợ tôi không đòi đi nước ngoài.

Ông thường giúp các công ty VN về vấn đề nào ?

Tôi giúp họ trong những vấn đề họ gặp khi kinh doanh, trong các giao dịch có yếu tố nước ngoài và về quản trị. Tôi đề nghị cách thức để họ thực hiện những thương vụ đó một cách êm thắm, nếu có tranh chấp thì không thua. Việc họ cần nhiều bây giờ là về quản trị, về cơ cấu tổ chức và cơ chế điều hành. Công ty ta thường bị rối những vấn đề này. Khi phát triển lên to, dễ mất kiểm soát. Hiện nay 50% khách hàng của tôi là các công ty Việt Nam, hầu hết là những công ty tên tuổi, đang làm ăn với nước ngoài.

Vì sao lúc nào ông cũng đề cao tính nhân văn trong công ty ?

Trong công ty có hai phần chính là công việc và con người. Con người là nền tảng cho công việc, nên cách người ta đối xử với nhau rất quan trọng. Đề cao cách thức con người cư xử với nhau là cách làm cho công việc được hòan thành nhanh và rẻ.

Ngoài luật, đạo đức cá nhân là vấn đề ông rất quan tâm, vì sao vậy ?

Năm 1994, viết bài đăng trên báo chí tôi nêu vấn đề cơ bản cho sự phát triển kinh tế là đạo đức cá nhân; bởi trước đó tôi thấy người ta ít tôn trọng lời hứa. Nền kinh tế thị trường kiểu gì thì cũng chỉ hoạt động được trên nền tảng đạo đức cá nhân. Mỗi người tự mình phải biết kiềm chế mình. Nền kinh tế của ta đang phát triển nhưng vấn đề đạo đức cá nhân chưa được coi trọng. Khi xem xét đạo đức cá nhân thì tôi thấy nó bị tác động bởi giáo dục. Do đó, tôi đi vào giáo dục. Tôi nhìn ra nền tảng của việc giáo dục ở ta; nó là thế nào, tại sao như thế. Đi sâu vào giáo dục tôi thấy nó bị ảnh hưởng bởi gia đình. Tôi bèn đi vào vấn đề gia đình. Từ kinh nghiệm cá nhân tôi nhận ra sự quan trọng của các bà mẹ. Cho hạnh phúc của gia đình và cho sự phát triển của xã hội vai trò của các bà mẹ rất quan trọng. Các ông chồng cần phải nhận ra vai trò quan trọng của vợ mình để biết quý vợ. Khi biết mình được quý – ngòai yêu – các bà sẽ hết lòng chăm sóc chồng con và sẽ thấy mình … ở trên bình đẳng!

Lâu nay xã hội mình chú trọng nhiều đạo đức nghề nghiệp mà ít xây dựng đạo đức cá nhân – tức là cách cư xử giữa con người bình thường với nhau. Muốn thay đổi điều này phải thay đổi cách giáo dục, bắt đầu từ gia đình, cốt tủy là bà mẹ. Xã hội hiện nay là xã hội trọng vật chất; người ta quan tâm đến việc một người có bao nhiêu tiền nhưng không để ý đến cách thức họ kiếm tiền. Trong khi đó, ở các nước phát triển, người ta coi trọng người có tiền nhưng xét nét cách họ kiếm tiền và người ta chú trọng xây dựng đạo đức cá nhân từ khi con cái còn nhỏ.

Có mối liên hệ nào giữa nghề nghiệp của ông và đạo đức, giữa đạo đức và gia đình ?

“Ông chủ” của luật sư là tiền! Vì ai cũng cần tiền để sống. Thân chủ chọn luật sư và trả tiền cho họ; nhưng luật sư cần tiền thì mới cần thân chủ. Do đó luật sư có quyền lựa chọn: anh cần nhiều hay ít tiền; nếu cần ít thì “ông chủ” của anh nhỏ và ngược lại. Vậy “ông chủ” kia bị tuỳ thuộc vào sự tự kiềm chế – hay đạo đức – của người luật sư. Nếu đạo đức cá nhân tốt, người luật sư sẽ giúp ích cho nhiều người khác. Nghề luật mở rộng là nhờ kinh tế phát triển. Kinh tế phát triển phải có nền tảng là đạo đức cá nhân. Đạo đức cá nhân duy trì được là nhờ giáo dục. Giáo dục tốt là nhờ gia đình. Gia đình tử tế là nhờ bà vợ. Phải có thời gian để mọi người trong gia đình săn sóc nhau; cho bố dạy con giúp mẹ, mẹ dạy con kính bố.

Gia đình ông thế nào ?

Tôi cân bằng giữa thời gian và tiền bạc, không chăm chú đi kiếm tiền lắm để dành thời gian cho gia đình. Mình phải sống lương thiện để làm gương cho con. Cái khó của việc dạy con bây giờ là phải trả lời câu hỏi của con: “ Sao họ ác mà sống sướng thế?” hay “Lương thiện để làm gì?”. Và làm sao để con không bị bạn bè xấu lôi kéo. Tôi có hai đứa con, con gái đầu 16 tuổi và con trai 11, đều đang học trường phổ thông trung học của Việt Nam. Đi đâu người ta cứ ngỡ “ông nội chở cháu”! Tôi dạy con chỉ cần hơn người khác cái trán thôi, đừng hơn nhiều quá. Vợ chồng tôi không tìm sự thành công của mình qua con cái, không đem con để khoe. Chúng tôi tạo cho con phương tiện và chỉ dẫn để nó tự vươn lên. Vợ tôi từ khi mang thai đứa con đầu đã ở nhà “trông chồng nuôi con”. Lúc đó cô ấy đạp xe đi dạy, còn tôi có chiếc Cub cánh én – mua được bằng tiền của ông thầy cho. Tôi nói: “Anh đủ sức lo cho em, có bầu mà đi làm cực lắm.” Vì tôi đã có một quan niệm về gia đình rồi nên mọi việc suông sẻ. Vợ tôi rất hiền nhưng không tháo vát lắm. Tôi đi làm có cảm xúc gì cũng kể cho cô ấy nghe, thích cô nào cũng kể luôn. Chung thủy là nói thật! Chúng tôi có được sự cảm thông và tin cậy lẫn nhau. Trong nhà, vợ tôi là cô giáo, tôi là hiệu trưởng. Cô giáo dạy con, lo cho con, còn hiệu trưởng chỉ để “hù” con. Gia đình tôi chỉ thuộc tầng lớp trung lưu bậc cao, chưa giàu. Tôi kiểm sóat được “ông chủ” của mình; biết thế nào là đủ để còn thì giờ làm những việc khác giúp ích cho cộng đồng, như ra sách, viết báo, nói chuyện ở các trường, các hội. Tay phải của tôi là công việc luật, tay trái là gia đình và cộng đồng. Một ngày tôi chỉ làm việc tối đa 8 – 9 giờ, còn lại là chơi với vợ con và làm công việc mình thích. Cuối tuần, gia đình tôi thường về cái vườn nhỏ ở Củ Chi để nghỉ ngơi và làm công việc của một nông dân. Tôi muốn dạy cho con biết phụ giúp mẹ trong công việc nhà, nhìn cuộc sống thiếu thốn của các bạn nhỏ hàng xóm để biết được là mình có đủ và biết quý cái đó hầu biết tự giới hạn mình. Hạnh phúc là được sống theo ước vọng của mình, và đóng góp cho việc chung. Tôi không đi tìm sự giàu có, bởi đã từng ở cạnh người giàu có và biết cuối đời họ ra sao.

Có phải phong cách thân thiện, gần gũi của ông hiện nay là do những bất hạnh trong quá khứ ?

Trong thời gian học tập cải tạo, tôi khám phá ra sự phù du của một số giá trị trong cuộc sống mà người ta theo đuổi. Khi cán bộ cho anh nói, anh mới được nói, vậy anh chẳng là cái gì cả. Tôi nhận ra giá trị của người khác đối với mình. Trước đó tôi cũng kênh kiệu vì nghĩ mình giỏi. Khi vào tù, tôi mới bị té! Càng sống, tôi càng củng cố niềm tin là trong mọi hoàn cảnh phải giữ cho tâm hồn mình thanh thản, muốn vậy phải đàng hoàng và đầu tiên là đừng nói dối, nghĩa là cởi mở. Tôi biết mình là một người hạnh phúc chứ không phải là một người thành công. Hạnh phúc hơn thành công chứ, bởi thành công làm gì nếu không có hạnh phúc ?

Ngoài niềm tin trên tôi đã rút ra được hai triết lý. Thứ nhất, khi bắt tay làm một việc gì ta không thể biết nó sẽ thành công hay thất bại; vì thành ngày hôm nay có thể là bại ngày mai! Nhưng ta biết rõ một điều là việc ấy có đạo đức không, tức là có làm lợi cho người khác không. Nếu là đạo đức thì cứ làm dù người ta có giận mình. Tất nhiên làm thì phải khéo léo. Cái này thời gian sẽ dậy. Thấy người khác sai thì phải nói, nói một cách tế nhị; chứ không phải vì tế nhị mà không nói; ấy là sợ cho mình.

Thứ hai, sống là biết chấp nhận thực tế; khi chấp nhận rồi thì phải thích nghi với nó và sau đó giải thích nó theo sự mong muốn của mình. Vậy là có hạnh phúc. Con chim ở trong lồng mà bắt cái lồng phải vuông hay tròn theo ý mình thì vô lý! Khi đã chấp nhận cái lồng vuông rồi thì sẽ lên tiếng để sửa cái lồng.

Xin lỗi ông vì câu hỏi này: Có phải tật ở lưng khiến ông buộc mình phải giỏi hơn những người khác? Có lúc nào ông cảm thấy kém tự tin ?

Tật ở lưng không không thúc đẩy mình phải trở nên giỏi hơn những người khác. Thực ra, mình không biết mình có tật cho đến khi bị chế giễu hay bị loại bỏ (không ai cho anh gù đi diễu hành cả!). Khi bị như vậy thì lòng đau đớn; tình cảm trong con người mình nó từ từ bị xẹp đi. Mình bị chỉ vào mặt là xấu; nên không dám làm điều gì xấu để mình xấu hơn đi. Lúc còn trẻ thì có sự lầm lẫn giữa “xấu về hình thể” và “xấu về tính tình”. Điều này làm mình tự ti, không dám tham dự vào chỗ đông, khiêu vũ chẳng hạn. Tôi không biết thế có phải là mất tự tin hay không. Nếu ngại đám đông là sự mất tự tin thì đó là sự mất tự tin. Tôi chỉ biết là mình không đẹp trai nên tránh chường mặt ra để khỏi bị chế giễu. Khi tình cảm bị teo đi như thế thì lý trí phát triển mạnh bù lại để tạo ra sự cân bằng trong tâm lý. Lý trí cho mình nghị lực, nhờ đó làm việc có nguyên tắc, có nói có, không nói không, biết đúng biết sai – và quan trọng nhất – là dám nhận khi mình sai. Đây là yếu tố giúp thành công khi ra đời và sẽ được người tốt giúp đỡ. Học xong tú tài tôi phải đi làm ngay, nhưng du học được là nhờ như vậy. Thứ nữa, lý trí giúp mình làm việc có phương pháp, biết đào sâu, tìm ra cái gốc của vấn để. Lý trí không cho mình một khả năng quan sát nhanh, nhưng nó giúp mình biết phân tích và tổng hợp sự việc rành rẽ. Nhờ đó mình khác người ta, chứ không phải giỏi hơn.

Xin cám ơn ông vì cuộc trò chuyện thú vị này.

XUÂN 2007
THANH THỦY thực hiện

(Đã đăng báo Xuân Phụ Nữ năm 2007)

Advertisements

3 thoughts on “Thành công làm gì nếu không có hạnh phúc?

  1. Hy vọng tin nhắn này sẽ được phản hồi.

    Cảm ơn tác giả đã cung cấp bài viết này.

    Em cũng là người học Luật và rất ngưỡng mộ Thầy Bích, dù em chưa bao giờ được gặp Thầy. Và hiện tại em đang rất muốn liên lạc được với Thầy Bích chỉ với mong muốn được theo Thầy học tập và làm việc.

    Rất mong Tác giả cho em xin thông tin liên lạc của Thầy ah.

    Chân thành cảm ơn.

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s