Chìm nổi giữa một Sài Gòn đổi thay


Vào mỗi buổi trưa, có một người đàn ông tuổi ngoài ngũ tuần thường ngồi nhâm nhi ly cà phê bên vỉa hè đường Lê Thánh Tôn – khu đàng sau lưng Thư viện Khoa học Tổng hợp TP HCM – để nhìn vào bãi giữ xe đối diện. Đó là Intershop – hay gọi theo tên chính thức là Trung tâm thương mại quốc tế, viết tắt là ITC. Đó là khu đất tứ giác đẹp thứ nhì Sài Gòn (sau khu tứ giác Đồng Khởi – Lê Lợi – Nguyễn Huệ – Lê Thánh Tôn) nằm trấn giữ bốn góc đường Nam Kỳ Khởi Nghĩa – Lê Lợi – Nguyễn Trung Trực – Lê Thánh Tôn. Anh là một tiểu thương kinh doanh trong Intershop từ đầu những năm 90 cho đến khi nó bị giải tỏa vào năm 2008. Giờ thì anh buôn bán ở chỗ khác nhưng vẫn trở lại đây uống cà phê mỗi ngày như một thói quen.

2002-2012: 10 năm sau vụ cháy kinh hoàng ở ITC khiến cho 60 người chết và 70 người bị thương trong tích tắc, nơi một thời là trung tâm thương mại sầm uất nhất Sài Gòn thập niên đầu 90 nay … là một bãi giữ xe. Tòa cao ốc Diamond Tower – dự án ra đời trước năm 1997, trước khi khủng hoảng châu Á nổ ra – sau hơn 15 năm vài lần chuyển đổi chủ đầu tư… vẫn chỉ nằm trên giấy!

Chỉ có số phận của những con người mưu sinh một thời tại đó là bập bềnh, phiêu bạt…

Phu sua giay 7

1.Ngày còn Intershop (Intershop trước năm 2002 và sau năm 2003), hầu như mỗi tuần tôi đều ra đây, trước tiên là khách mua hàng, sau là tìm hiểu tin tức. Trước trận cháy lịch sử cuối năm 2002, nơi mà tôi hay ghé vào nhất là tủ bán nước hoa, các loại ví – bóp và dây lưng da của anh Hải. Giữa một rừng phụ nữ bán hàng xung quanh, anh Hải trở nên nổi tiếng không chỉ vì anh là người đàn ông hiếm hoi mà còn do kiến thức rộng và là người có nhiều thông tin của khu vực này. Nhiều bài viết thị trường của tôi lúc đó đều có phần đóng góp của anh, khi thì do anh gợi ý đề tài, khi thì do anh cung cấp thông tin.

Khi Intershop bị cháy, cũng chính anh là người gọi báo tin cho tôi. Do bán ở tầng trệt, anh nhanh chóng thoát ra và sau đó không lâu, anh gầy dựng một quầy hàng khác ở một cửa hàng trên đường Lê Lợi. Khi Intershop sửa chữa xong, vợ anh mở thêm một quầy hàng nữa ở đó, với tên Hương Liêm, bắt đầu bán thêm quần áo và đồ lót. Ổn định chừng vài năm, khi Intershop chuẩn bị giải tỏa trắng, vợ chồng anh thuê một góc nhà trên đường Lê Thánh Tôn để bán, rồi không chịu nổi với giá thuê, họ lại dọn vào Eden Mall (khu thương mại của Passage Eden,  mở liền sau khi Intershop đóng cửa). Khi Eden Mall giải tỏa (cuối 2009), anh chị may mắn sang được một chỗ ở Lucky Plaza (đường Nguyễn Huệ). Chẳng bao lâu sau, Lucky Plaza lại giải tỏa, và bây giờ thì họ bán ở Saigon Square 2 (đường Tôn Đức Thắng), với hợp đồng thuê mỗi 6 tháng. Làm gì thì làm, mỗi buổi trưa anh đều trở về lề đường Lê Thánh Tôn để nhâm nhi ly cà phê với bao suy tư trăn trở về thời cuộc …

Anh bảo: “Thời mua bán hoàng kim như những năm 1992 – 1998 không bao giờ trở lại nữa. Lúc đó buôn bán lãi nhiều, chi phí thấp mà vàng lại rẻ, nhờ đó tôi tích góp mua được căn nhà đang ở hiện nay, chứ như bây giờ, chỉ mong đủ tiền thuê hàng tháng và đủ ăn hàng ngày…là mừng rồi. Chi phí ngày càng cao mà người bán ngày càng đông!”.

taka 5_2

Số phận long đong tương tự vợ chồng anh Hải là quầy Thủy Tiên trong Intershop. Nổi tiếng với nguồn hàng đa dạng, có từ đồ dùng trẻ sơ sinh đến người lớn, chất lượng tốt mà giá phải chăng (phải nói là rẻ), Thủy Tiên có nhiều khách quen là dân văn phòng. Khi Intershop giải tỏa, mấy chị em dọn về Eden Mall. Khi Eden Mall dẹp, họ thuê được một chỗ bán bên Vincom Center B mới mở vào tháng 4/2010. Rồi không chịu nổi tiền thuê mặt bằng (100 triệu đồng/tháng) cũng như điều kiện gắt gao của một TTTM sang trọng, mấy chị em phải “ngậm ngùi” dọn về nhà ở quận 3 chỉ sau vài tháng. Khi Taka Plaza (đường Nam Kỳ Khởi Nghĩa, đối diện nơi cũ là Intershop) mở tháng 4/2011, họ  thuê được một quầy ở đó. Chịu trận một thời gian đầu vắng khách, khi chủ các gian hàng bên Lucky Plaza dọn sang Taka, nơi đây biến thành “chợ của người Mã” (Malaysia), khách bắt đầu đông dần.

taka 6_2

Tiên, cô em gái thường xuyên bán ở Thủy Tiên – Taka nói: “Cầu mong cho chỗ này được dài lâu để còn ổn định nguồn khách. Chứ những TTTM sang trọng như Vincom, Parkson, Diamond…không mong được vào bán đâu chị ơi. Họ chỉ cho bán một loại hàng có thương hiệu, trong khi em bán được nhờ có đủ loại quần áo dành cho mọi lứa tuổi, đáp ứng được nhu cầu của khách. Mặt khác, giá thuê đắt khiến giá bán cũng phải nâng lên, mà khách của em đa số là dân văn phòng.”.

Nhìn vẻ xây cất không kiên cố của Taka Plaza, tôi hiểu đây chỉ là giải pháp tạm thời trong khi chờ đợi một dự án lớn hơn của một chủ đầu tư nào đó, giống như Saigon Square (1&2) thôi. Tuy đang gặp thời, ngày càng mở rộng với lượng khách tấp nập nhưng những mảnh đất nơi Saigon Square trú ngụ có lẽ cũng đang chờ đợi một dự án lớn hơn.  Sự ổn định trong mua bán như mơ ước của anh Hải và Thủy Tiên có lẽ sẽ chỉ là mơ ước. Khách hàng quen của họ hoặc sẽ rơi rụng hoặc chấp nhận việc…rong ruổi tìm kiếm chỗ bán mới của họ!

Phu sua giay 10

2.Sát hàng rào của bãi giữ xe hiện nay, góc sửa giày của Phú (tên thật Nguyễn Đức Tuấn) vẫn tồn tại dưới một bóng cây. Phú từng có chỗ ngồi ổn định trước tiệm giày Trung Lương trên đường Lê Thánh Tôn – một thời nổi tiếng hàng tuyển và độc với nguồn giày xuất khẩu và giày xách tay từ nước ngoài. Mặc cho cả khu vực bị giải tỏa trắng vào cuối năm 2009, giờ thì Phú vẫn ngồi đấy, cùng với vài bạn sửa giày khác, đều là nam. Do không còn mái hiên che trên đầu nên những ngày mưa là Phú dọn về sớm. Gần 20 năm đã trôi qua, kể từ khi Phú bắt đầu lập nghiệp với góc sửa giày trên lề con đường này. Tôi đã là khách hàng của Phú từ khi em chưa lập gia đình, lúc Phú còn là một chàng trai hay cười, ít nói, miệng luôn đeo khẩu trang khi làm việc.  Giờ thì Phú đã có hai con, một gái 7 tuổi và một trai 3 tuổi.

Phu sua giay 4

Có vẻ như chẳng có gì thay đổi, khi Phú vẫn đi xe đạp, chỗ ngồi sửa giày lủ khủ đồ nghề và giày của khách chờ sửa. Thế nhưng Phú bảo: “Hơn 2 năm phải ngồi ngoài đường,  không còn tiệm giày Trung Lương để mọi người nhớ thì khách quen cũng đi mất phân nửa rồi chị ạ!”.
Có vẻ như việc kiếm được tiền trên con đường này ngày càng khó hơn, khi xung quanh không còn sự nhộn nhịp do lượng khách ra vào Intershop mỗi ngày, nhưng tay nghề và sự tận tụy của Phú đã giúp em giữ lại phần lớn khách quen và đem thêm những khách hàng mới từ…khu thương mại Saigon Square bên kia đường.

Trong câu chuyện của Phú, em luôn nhắc đi nhắc lại: “Em sao cũng được, miễn hai đứa con ăn no khỏe mạnh là được”. Nhà có một xe máy, Phú nhường vợ đi làm, em đi xe đạp. Biết công việc của vợ phải về muộn, 5h chiều là Phú dọn dẹp trở về nhà ở Bình Thạnh để chăm sóc con, dù gia đình Phú ở chung với cha mẹ. Tiền kiếm được đều đổ dồn chuyện ăn chuyện học cho hai con, thế nhưng Phú không tham việc mà bỏ con. Phú bảo: “Cái nào cũng có giá của nó. Hôm nay mình cầm tiền, ngày mai người khác cầm. Khi ra đi có ai nắm được gì đâu?”.

Sự chậm trễ xây dựng của Intershop lại là cơ may của Phú. Phú không mong có một ngày Intershop trở thành một Trung tâm thương mại sang trọng đẹp đẽ giống Vincom Center A – đã thay thế một Passage Eden cũ kỹ ngày nào. Em bảo: “Họ chưa xây thì em còn ngồi đây sửa giày được. Xây lên rồi thì họ đuổi hết, em mất chỗ sinh sống chị ơi!”.

cho Cu 11_2

3.Vào mỗi buổi chiều tối, khi không kịp đi chợ vào buổi sáng, tôi thường ghé chợ Cũ – một ngôi chợ nhỏ tồn tại trên lề đường Tôn Thất Đạm, đoạn giữa Hàm Nghi và Huỳnh Thúc Kháng. Cùng với các cửa hiệu thực phẩm sầm uất trên đường Hàm Nghi (giữa Hồ Tùng Mậu và Tôn Thất Đạm), chợ Cũ đã trở thành khu vực tập trung các loại thực phẩm tươi ngon nhất Sài Gòn, nơi phân phối chính cho các nhà hàng thuộc khu trung tâm quận 1. Chỉ trên một đoạn đường ngắn, bạn có thể mua các loại hải sản, thịt bò, thịt heo và đủ các loại rau củ quả… vào lúc 6-7h tối mà không phải băn khoăn về chất lượng.

Chợ Cũ cũng nổi tiếng là nơi tập trung hàng thực phẩm công nghệ thuộc hàng top. Có những loại thực phẩm hay thức uống dinh dưỡng bày bán ở đây mà bạn không thể tìm thấy trong các siêu thị, do là nguồn hàng xách tay. Còn giá bán các loại thực phẩm công nghệ có xuất xứ công ty phân phối ở đây đều rẻ hơn siêu thị. Đó là lý do tại sao vào những dịp lễ tết, những người tìm kiếm quà biếu cho gia đình, cho đối tác…lại tập trung về đây mua sắm rất đông. Và không chỉ có khách hàng người Việt với thói quen ưa thích là đi luôn xe máy vào chợ. Khách hàng nước ngoài đến đây mua sắm cũng không ít và luôn tỏ ra thích thú với việc được trả giá.

cho Cu 3-2

Thế mà, đã có không ít người cho rằng cần phải dẹp những ngôi chợ tồn tại trên lòng lề đường như chợ Cũ. Thông tin giải tỏa chợ cũng rộ lên không ít lần. Và đó cũng là lý do khiến tiểu thương ở đây buôn bán trong sự …hồi hộp. Trên 30 năm buôn bán ở đây, chị Vân – chủ sạp Vân Lầm, chuyên bán thực phẩm công nghệ – cho biết: “Vợ chồng tôi thừa hưởng chỗ bán từ mẹ chồng. Bà buôn bán hàng chạp phô từ trước năm 1975 ở đây. Nhờ có cái sạp này, vợ chồng tôi nuôi 4 đứa con khôn lớn,  sắm sửa được nhà và lần lượt lo được cho các con yên bề gia thất. Các con tôi đều phụ bán với vợ chồng tôi. Nếu chợ giải tỏa thì cả gia đình tôi không biết phải đi đâu làm gì, vì còn có cái chợ nào ở quanh đây giống thế này đâu?”.

cho Cu 2-2

Từng nhiều năm làm khách  hàng ở chợ này, xây dựng mối thâm tình với không ít chủ sạp, tôi sẽ rất tiếc nếu một ngày nào đó sẽ không còn chợ Cũ – một cái tên hình thành từ việc dời chợ Bến Thành ở đây ra khu vực công trường Quách Thị Trang hiện nay. Hơn 100 năm để hình thành nên cái hồn chợ, nếu tính từ ngày thành lập chợ Bến Thành đầu tiên. Người ta có thể ngay lập tức xây dựng một trung tâm thương mại để thay thế, thế nhưng không thể ngay lập tức xây dựng được ký ức và những kỷ niệm cho khách hàng mua sắm!

Gần 40 năm sau ngày thống nhất đất nước, Sài Gòn đã có thêm nhiều tòa cao ốc lộng lẫy, nơi tập trung những trung tâm thương mại sang trọng, với vô số nhãn hàng hiệu nổi tiếng về sự xa xỉ, thế nhưng dưới vẻ hào nhoáng ấy …dường như người Sài Gòn cũng mất dần đi những kỷ niệm về những nơi mua bán quen thuộc. Cái được có vẻ nhiều và có thể thống kê, nhưng cái mất còn nhiều hơn: đó là ký ức văn hóa của một địa điểm, một trung tâm mua bán hay đơn giản là cái hồn của chợ….

Và đó cũng là lý do khiến tôi xa lạ với những trung tâm thương mại sang trọng, bởi mãi thương nhớ và chạy theo những kỷ niệm từng có với Intershop, với Eden Mall và với chợ Cũ.…

Thanh Thủy

(Bài đã đăng báo Sài Gòn Tiếp Thị Xuân 2013)

Advertisements

3 thoughts on “Chìm nổi giữa một Sài Gòn đổi thay

  1. Nhờ đọc bài viết này của cô mà con biết đến nơi “một thời vang bóng” như thế ở góc tư đường con hay ngang wa (và nhiều lần thắc mắc nơi đây đang xd gì mà từ hồi con vào SG đến giờ vẫn ko thấy “nhúc nhích” gì ). Và cũng biết thêm sự “lợi hại” của khu chợ có đôi lần con ghé ngang (và đã rất ngạc nhiên vì giữa một nơi đầy cao ốc, các cửa hàng “ngoại” lại có một cái chợ rất chi dân dã, bình dị, và…thân quen đến vậy ) ^^ hì hì.

    Like

  2. Con cũng có dịp được biết đến Passage Eden khi đọc về những tài liệu Sài Gòn cũ, lúc phá bỏ Passage Eden con cũng thấy buồn lắm. Chợ Cũ này con chưa đi lần nào, đọc bài của Mom con sẽ đi thử một hôm nào đó ^.^

    Like

    • Tháng 6.2013, chợ Cũ sẽ bị giải tỏa rồi con ơi. Đây là thông báo mới nhất. Những mất mát này rồi sẽ không có gì thay thế được.

      Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s